Historia Luton Town to opowieść o ekstremalnych wzlotach i upadkach, jakich niewiele klubów doświadczyło w angielskiej piłce. Od założenia w 1885 roku do dzisiaj, „The Hatters” przeszli przez wszystkie poziomy rozgrywkowe – od piątej ligi aż po Premier League, by następnie znów spaść na sam dół. Ta niezwykła podróż przez rankingi angielskich rozgrywek czyni Luton Town jednym z najbardziej fascynujących przypadków w historii futbolu.
Początki i pierwsze lata w rozgrywkach ligowych
Luton Town Football Club powstał 11 kwietnia 1885 roku, a już w 1891 stał się pierwszym profesjonalnym klubem w południowej Anglii. To ważny moment – większość profesjonalnych drużyn koncentrowała się wówczas na północy kraju.
Klub dołączył do Football League przed sezonem 1897-98, ale wkrótce potem, w 1900 roku, opuścił ligę z powodu problemów finansowych. Do rozgrywek ligowych Luton nie wrócił aż do 1920 roku. To pierwsza z wielu lekcji, że pozycja Luton Town w rankingach angielskiej piłki nigdy nie była stabilna.
W 1936 roku Joe Payne strzelił 10 goli w jednym meczu przeciwko Bristol Rovers – rekord Football League, który obowiązuje do dziś
Złote lata w najwyższej lidze
Luton po raz pierwszy zagrał w First Division podczas sezonu 1955-56 i dotarł do finału FA Cup w 1959 roku przeciwko Nottingham Forest. To był szczyt rankingu Luton Town w tamtych czasach – klub z małego miasta rywalizował z największymi.
Jednak klub został zdegradowany z First Division na koniec sezonu 1959-60, a następnie spadł jeszcze dwukrotnie w ciągu pięciu lat, grając w Fourth Division od sezonu 1965-66. Spadek z pierwszej do czwartej ligi w tak krótkim czasie to dramatyczna zmiana w rankingu.
Zespół z Bruce’em Riochem, Johnem Moore’em i Grahamem Frenchem wygrał mistrzostwo Fourth Division w sezonie 1967-68 pod wodzą byłego gracza Allana Browna. Dwa lata później kolejny awans przybliżył klub do elity.
Era Davida Pleata i powrót do czołówki
Były gracz Luton, David Pleat, został menedżerem w 1978 roku, a do sezonu 1982-83 zespół wrócił do najwyższej klasy rozgrywkowej. Na koniec sezonu 1981-82 klub wygrał Second Division i awansował do First Division.
Zespół Pleata był wyjątkowy z innego powodu. W erze, gdy większość angielskich składów była niemal całkowicie biała, Luton często wystawiał zespół z przewagą czarnoskórych zawodników. Utalentowani piłkarze jak Ricky Hill, Brian Stein i Emeka Nwajiobi wnieśli kluczowy wkład w sukcesy klubu.
Kilka lat później Luton pokonał Arsenal 3-2 w finale Football League Cup 1988 i pozostawał w First Division aż do relegacji na koniec sezonu 1991-92. Pozycja Luton Town w rankingu angielskiej piłki wydawała się stabilna, ale to był początek długiego upadku.
Katastrofalny spadek do piątej ligi
To, co wydarzyło się w następnych latach, było bezprecedensowe. Między 2007 a 2009 rokiem problemy finansowe spowodowały spadek klubu z drugiego poziomu angielskiej piłki do piątego w kolejnych sezonach. Ostatnia z tych degradacji, w sezonie 2008-09, nastąpiła po odjęciu 30 punktów za nieprawidłowości finansowe.
| Sezon | Liga | Pozycja w tabeli | Punkty odjęte |
|---|---|---|---|
| 2006-07 | Championship | Spadek | – |
| 2007-08 | League One | Spadek | 10 punktów |
| 2008-09 | League Two | Spadek | 30 punktów |
| 2009-10 | Conference Premier | 2. miejsce | – |
Luton spędził pięć sezonów w rozgrywkach pozaligowych, zanim wygrał Conference Premier w sezonie 2013-14, zapewniając awans z powrotem do Football League. Ranking Luton Town osiągnął najniższy punkt w historii klubu – piąty poziom rozgrywkowy.
Pięć lat w piątej lidze
W pierwszym sezonie w Conference Premier klub zajął drugie miejsce za Stevenage, ale przegrał w półfinale play-offów z York City. Rok później Hatters ponownie doświadczyli rozczarowania play-offami, przegrywając w rzutach karnych z AFC Wimbledon w finale na City of Manchester Stadium.
Trzeci sezon w Conference również zakończył się play-offami. Dopiero w czwartej próbie, w sezonie 2013-14, Luton wygrał Conference Premier jako mistrz, co oznaczało koniec pięcioletniego pobytu poza Football League.
Niezwykły marsz przez rankingi ligowe
Od 2014 roku rozpoczęła się najbardziej spektakularna wspinaczka w rankingach, jaką widział angielski futbol. Luton awansował z League Two i League One w kolejnych sezonach 2017-18 i 2018-19.
W sezonie 2004-05 pod wodzą Mike’a Newella klub zdobył tytuł League One, gromadząc 98 punktów i kończąc 12 punktów przed najbliższym rywalem Hull City. To był jeden z najbardziej dominujących sezonów w historii klubu.
Pelly Ruddock Mpanzu stał się pierwszym piłkarzem w historii, który zagrał dla tego samego klubu w National League, League Two, League One, Championship i Premier League
Najwyższe miejsce w rankingu League One zajęli Hatters, a 28-meczowa seria bez porażki zapewniła im tytuł trzeciej ligi, który został potwierdzony w ostatnim dniu sezonu zwycięstwem 3-1 nad Oxford United. Osiągnięto awanse w dwóch kolejnych sezonach.
Droga do Premier League przez play-offy
Na koniec sezonu 2022-23 Luton Town zajął 3. miejsce w Championship i zakwalifikował się do play-offów. Pokonali Sunderland 3-2 w dwumeczu półfinałowym, a następnie wygrali z Coventry City 6-5 w rzutach karnych po remisie 1-1, zapewniając sobie awans do Premier League po raz pierwszy w historii.
To był moment kulminacyjny dla rankingu Luton Town – od piątej ligi do najwyższej klasy rozgrywkowej w zaledwie dziesięć lat. Niewielu klubów może pochwalić się tak spektakularnym powrotem.
Sezon w Premier League i statystyki
Po zdobyciu tylko jednego punktu w pierwszych pięciu meczach sezonu, Luton wygrał swój pierwszy mecz Premier League 30 września 2023 roku, pokonując Everton 2-1 na wyjeździe w Goodison Park.
Klub zakończył kampanię z 52 golami – tylko Blackpool (55 w sezonie 2010-11) zdobył więcej bramek podczas sezonu Premier League z 20 drużynami, w którym został zdegradowany. Problem stanowiła obrona.
Luton zachował tylko dwa czyste konta w całym sezonie i wyglądał wrażliwie defensywnie. Stracili 85 goli w tym sezonie – najwięcej w jednej kampanii w najwyższej klasie rozgrywkowej.
| Statystyka | Wartość | Miejsce w rankingu PL |
|---|---|---|
| Bramki zdobyte | 52 | 11. miejsce |
| Bramki stracone | 85 | Najgorzej w lidze |
| Czyste konta | 2 | Najgorzej w lidze |
| Pozycja końcowa | 18. miejsce | Spadek |
Wygrana Nottingham Forest nad Burnley ostatecznie sprawiła, że wynik Luton stał się nieistotny, skazując ich na natychmiastowy powrót do Championship po zajęciu 18. miejsca.
Drugie kolejne spadki z rzędu
Sezon 2024-25 w Championship miał być szansą na odbudowę, ale zamiast tego przyniósł kolejną katastrofę dla rankingu Luton Town. Matt Bloomfield zastąpił Roba Edwardsa w styczniu, choć nie był w stanie natychmiast odwrócić formy.
Hatters ponieśli drugą kolejną degradację po katastrofalnym popołudniu w The Hawthorns. Trzy wygrane z rzędu wypchnęły klub ze strefy spadkowej i dały przetrwanie we własnych rękach w meczu z West Bromem – wystarczyło dorównać wynikowi Hull. Zamiast tego, będzie powrót do League One po raz pierwszy od koronacji mistrzowskiej w sezonie 2018-19.
Spadek na różnicy bramek został potwierdzony po tym, jak Hull zremisował z Portsmouth. Punkt dla Tigersów utrzymał ich w lidze i zdegradował Hatters na różnicy bramek.
Luton Town to dopiero czwarty zespół w historii, który spadł dwie ligi z rzędu po występie w Premier League
Rekordy klubowe i osiągnięcia
Rekord występów dla klubu należy do Boba Mortona, który rozegrał 562 mecze między 1946 a 1964 rokiem. Gordon Turner jest najlepszym strzelcem w historii klubu z 276 golami w 450 występach.
Rekordowe zwycięstwo: Luton Town 15-0 Great Yarmouth Town w FA Cup 21 listopada 1914 roku. Rekordowa wygrana ligowa: Luton Town 12-0 Bristol Rovers w Third Division South 13 kwietnia 1936 roku.
Najwyższa frekwencja odnotowana na Kenilworth Road wyniosła 30 069 podczas wizyty Blackpool w 1959 roku. To pokazuje, jak bardzo kibice Luton Town wspierali swój klub w najlepszych czasach.
Seria bez porażki i inne osiągnięcia
Rekordowa seria meczów ligowych bez porażki: 28 meczów, od 27 października 2018 do 6 kwietnia 2019 w League One. Ta seria była kluczowa dla zdobycia tytułu i awansu do Championship.
Rekordowa seria zwycięstw: 12 meczów, od 19 lutego 2002 do 6 kwietnia 2002 w Third Division. Takie osiągnięcia pokazują, że gdy Luton Town jest w formie, potrafi zdominować swoją ligę.
Pozycja Luton Town w obecnych rankingach
Obecnie Luton Town gra w League One, trzeciej lidze angielskiej piłki. Po dwóch kolejnych spadkach – z Premier League do Championship, a następnie do League One – pozycja klubu w rankingu dramatycznie się pogorszyła.
Ranking Luton w League One w sezonie 2025-26 pokazuje, że klub stara się odbudować. To już kolejna próba wspinaczki przez poziomy rozgrywkowe, którą Hatters podejmują w swojej historii.
| Rok | Liga | Pozycja w hierarchii | Kierunek |
|---|---|---|---|
| 2009 | Conference Premier | 5. poziom | Najniższy punkt |
| 2014 | League Two | 4. poziom | ↑ Awans |
| 2018 | League One | 3. poziom | ↑ Awans |
| 2019 | Championship | 2. poziom | ↑ Awans |
| 2023 | Premier League | 1. poziom | ↑ Awans (szczyt) |
| 2024 | Championship | 2. poziom | ↓ Spadek |
| 2025 | League One | 3. poziom | ↓ Spadek |
Porównanie z innymi klubami o podobnej historii
Historia Luton Town przypomina losy innych klubów, które doświadczyły ekstremalnych wahań w rankingach. Portsmouth również spadł z Premier League do League Two, choć ich droga była nieco inna. Bradford City miał swoje wzloty i upadki, podobnie jak Swindon Town.
Jednak niewiele klubów może pochwalić się tak kompletną podróżą przez wszystkie pięć poziomów profesjonalnej piłki w tak krótkim czasie. Ranking pozycji Luton Town na przestrzeni lat to prawdziwa kolejka górska.
Wyzwania i perspektywy na przyszłość
Obecna pozycja Luton w rankingu League One to punkt wyjścia do kolejnej odbudowy. Klub ma doświadczenie w awansach – udowodnił to wielokrotnie. Pytanie brzmi, czy uda się powtórzyć sukces z lat 2014-2023.
Klub doświadczył o wiele gorszych sytuacji na przestrzeni lat i zawsze wracał silniejszy. Ta mentalność będzie kluczowa dla poprawy rankingu Luton Town w nadchodzących sezonach.
Kenilworth Road, mimo swoich ograniczeń, pozostaje sercem klubu. Stadion o pojemności nieco ponad 10 000 miejsc był najmniejszym w historii Premier League, ale to właśnie ta intymność tworzy niepowtarzalną atmosferę.
Czego uczy historia rankingów Luton Town
Podróż Luton Town przez rankingi angielskiej piłki to lekcja o niestabilności, determinacji i cykliczności w sporcie. Klub spadł z najwyższej ligi do piątej, by następnie wrócić na szczyt – i znów spaść. To pokazuje, jak trudno utrzymać pozycję w elicie bez odpowiednich zasobów finansowych i infrastruktury.
Jednocześnie historia ta inspiruje. Niewiele klubów potrafi się podnieść po tak dramatycznych upadkach. Ranking Luton Town w różnych okresach pokazuje, że w piłce nożnej nigdy nie można mówić „koniec”. Zawsze jest szansa na powrót, jeśli klub ma odpowiednie wsparcie kibiców i zarządu.
Dla osób śledzących rankingi klubów angielskich, Luton Town pozostaje fascynującym przypadkiem – zespołem, który definiuje pojęcie „drużyny windy”, ale w najbardziej ekstremalnej formie. Od Conference Premier do Premier League i z powrotem do League One w ciągu niespełna piętnastu lat – to historia godna Hollywood.